Aandeelhoudersovereenkomst: wanneer moet je de afspraken herzien?

Bij de start van een bv worden afspraken vaak gemaakt vanuit vertrouwen. De plannen zijn helder, de rollen liggen vast en iedereen kijkt dezelfde kant op. Dan is het verstandig om afspraken te maken over zeggenschap, besluitvorming, financiering, dividend en verkoop van aandelen. Maar een onderneming blijft zelden zoals hij is. De bv groeit, er komen nieuwe aandeelhouders bij, rollen veranderen of de samenwerking wordt minder vanzelfsprekend. Dan kan een aandeelhoudersovereenkomst die bij de start goed werkte, ineens tekortschieten.

Een aandeelhoudersovereenkomst is geen document dat je één keer opstelt en daarna nooit meer bekijkt. Als de onderneming beweegt, moeten de afspraken soms meebewegen.

Waarom oude afspraken kunnen gaan knellen

In een aandeelhoudersovereenkomst leg je vast hoe aandeelhouders met elkaar samenwerken. Die afspraken zijn meestal gebaseerd op de situatie van dat moment. Dat is logisch, maar ook meteen een risico. Want als de werkelijkheid verandert en de afspraken blijven hetzelfde, kan er ruimte ontstaan voor discussie en, als je niet oppast, een conflict.

In welke gevallen is het verstandig om de aandeelhoudersovereenkomst opnieuw tegen het licht te houden?

1. Groei van de onderneming

Veel bv’s starten met een overzichtelijke structuur. Een paar aandeelhouders, korte lijnen en vertrouwen in elkaar. Naarmate de onderneming groeit, worden de belangen groter. En komen er werknemers, financieringen, langlopende contracten of strategische investeringen bij.

Op dat moment is het verstandig om te beoordelen of de bestaande afspraken nog passen. Mag één bestuurder zelfstandig grote verplichtingen aangaan? Zijn er afspraken nodig over investeringen boven een bepaald bedrag? En hoe worden aandeelhouders geïnformeerd over belangrijke financiële keuzes?Dat raakt ook aan de vertegenwoordigingsbevoegdheid van bestuurders. In de eerdere blog ‘Zelfstandig bevoegd bestuurder? Denk na vóór het misgaat’ leggen we uit waarom het verstandig is om die bevoegdheid opnieuw te beoordelen als de onderneming groeit of de samenwerking verandert.

2. Rollen binnen de onderneming veranderen

Bij oprichting werken aandeelhouders vaak allemaal actief mee. Na een paar jaar kan dat anders zijn. Eén aandeelhouder trekt de dagelijkse operatie, een ander is meer op afstand betrokken. Soms brengt de één vooral kapitaal in, terwijl de ander klanten, kennis of managementcapaciteit levert. Gelijke aandelen betekenen dan niet altijd dat de bijdrage aan de onderneming gelijk blijft.

Dat kan gevolgen hebben voor verwachtingen over beloning, dividend, zeggenschap en informatievoorziening. Als de overeenkomst daar niets over zegt, kan er frustratie ontstaan. De werkende aandeelhouder vindt misschien dat hij meer beloond moet worden. De passieve aandeelhouder wil juist grip houden op zijn investering. Door afspraken op tijd aan te passen, voorkom je dat dit soort verschillen gaan schuren.

3. Nieuwe aandeelhouders of investeerders

Ook toetreding van een nieuwe aandeelhouder vraagt om herziening. De bestaande afspraken zijn vaak gemaakt tussen de oorspronkelijke aandeelhouders. Een nieuwe aandeelhouder moet daar wel aan worden gebonden. Dat regel je bijvoorbeeld met een toetredingsakte of kettingbeding. Daarmee voorkom je dat er verschillende afspraken gelden voor verschillende aandeelhouders.

Daarnaast moet je opnieuw kijken naar stemrechten, vetorechten, informatieverplichtingen, verwatering en verkoopafspraken. Zeker bij een investeerder kunnen belangen anders liggen dan bij de oprichters. De investeerder kijkt vaak naar rendement en exit, terwijl de oprichters ook naar continuïteit en zeggenschap kijken. Dat hoeft geen probleem te zijn, zolang de afspraken duidelijk zijn.

4. Overname of herstructurering

Bij een overname of herstructurering verandert vaak niet alleen de aandeelhoudersverhouding, maar ook de juridische structuur. Er komen bijvoorbeeld nieuwe holdings, werkmaatschappijen of tussenvennootschappen bij.

Dan is de vraag of de bestaande aandeelhoudersovereenkomst nog goed aansluit. Werken de afspraken door in de nieuwe structuur? Moeten nieuwe vennootschappen partij worden bij de overeenkomst? En staan bepaalde rechten wel op de juiste plek?

Sommige afspraken horen namelijk niet alleen in de aandeelhoudersovereenkomst, maar ook in de statuten. Dat speelt bijvoorbeeld bij bijzondere zeggenschapsrechten of prioriteitsaandelen. Een contractuele afspraak tussen aandeelhouders is niet altijd voldoende als het recht ook vennootschapsrechtelijk of tegenover derden moet werken. Juist bij herstructureringen is het daarom belangrijk om de aandeelhoudersovereenkomst en de statuten samen te bekijken.

5. Spanningen tussen aandeelhouders

Een herziening is ook verstandig bij de eerste tekenen van spanning. Wacht daar niet mee tot het conflict volledig is geëscaleerd.

Denk aan terugkerende discussie over dividend, verschil van inzicht over de strategie, onduidelijkheid over verkoop of een aandeelhouder die wil stoppen. Als de afspraken vaag of onvolledig zijn, wordt onderhandelen lastig. Iedereen kijkt dan vooral naar zijn eigen positie.

Een goede geschillenregeling helpt om regie te houden. Op onze pagina over aandeelhoudersgeschillen lees je welke mogelijkheden er zijn als je er als aandeelhouders samen niet meer uitkomt.

Gaat het conflict verder en komt de onderneming zelf onder druk te staan? Dan kunnen ook onderwerpen als bestuurdersaansprakelijkheid of ontbinding van de bv gaan spelen. Daarover schreven we eerder in de blogs ‘Bestuurdersaansprakelijkheid bij onttrekkingen uit de bv’ en ‘Bv ontbinden bij conflict: stel voorwaarden voordat je meewerkt’.

Wat moet je opnieuw beoordelen?

Het is niet nodig om bij iedere verandering een hele nieuwe overeenkomst te laten maken. Vaak is het genoeg om gericht te kijken naar de onderdelen die door de nieuwe situatie geraakt worden. Denk aan besluitvorming, vetorechten, dividendbeleid, financiering, toetreding en uittreding, waardering van aandelen, non-concurrentie, informatievoorziening en de geschillenregeling. Belangrijk is ook dat de aandeelhoudersovereenkomst blijft aansluiten op de statuten.

Tot slot

Een aandeelhoudersovereenkomst is bedoeld om duidelijkheid te geven. Maar dat werkt alleen als de afspraken nog passen bij de onderneming zoals die nu is. Groei, nieuwe aandeelhouders, gewijzigde rollen, herstructurering of oplopende spanningen zijn goede momenten om de overeenkomst opnieuw te bekijken. Niet omdat er direct iets misgaat, maar juist om te voorkomen dat het later misgaat.

Twijfel je of jullie aandeelhoudersovereenkomst nog past bij de huidige situatie? We denken graag met je mee.